• کدخبر: 2258
  • تاریخ انتشار خبر: ۳:۵۰ ق.ظ - یکشنبه ۱۳۹۴/۱۰/۱۳
  • چاپ خبر
3248975_784
یادداشتی به مناسبت جشنواره مردمی فیلم عمار در کاشان؛

رمز و رازهای هنر مردمی

به نظر می رسد آنچه در مردمی و بومی شدن هنر اهمیت دارد، بیرون آوردن واقعیت ها و زیبائی های زندگی از چهارچوب عادت است، کاوش همه آنچه ارزشمند است اما در گذر زندگی از یادها رفته و دارد به محاق می رود.

FacebookTelegramViberWhatsApp

کاشان اول –  فاطمه عقیقی،کارشناسی ارشد ادیان و عرفان/ «مردم» مخاطبان مهم و همیشگی زمانه خویش هستند. انبیاء الهی با وجود آنکه ابتدا نگاه خویش را به سمت پیام آور وحی الهی گردانده اند، اما روی دیگر سخن شان با مردم بوده است.

تمامی قدرت هایی که در پهنه زمین مدعی تاج و تخت  شده اند، اساس حکومت و قدرت خویش را به رضایت مردمان تحت سلطه خویش، ولو به اجبار نهاده اند و هر جا که مردم همراه شده اند آن قدرت ها بر اوج عزت نشسته و هر جا مردم روی گردانده اند، قدرت ها به حضیض ذلت نشسته اند. بنابراین برای شروع هر راهی، در هر برهه از زمان، همراهی و هم افق شدن با مردم یک قدم اساسی و مهم است.

مردمی بودن و سخن گفتن همراه با اقتضائات بوم و فرهنگ زمانه، تنها در عرصه سیاست و یا دین نیست، بلکه سرمایه اولیه هر گونه حرکت در هر حوزه ای از ساختار جامعه اعم از اقتصاد، فرهنگ، سیاست، آموزش و دین است.

تحقق مقوله عدالت در اقتصاد، پذیرش در عالم فرهنگ، پایداری و انسجام در سیاست، تحقق و شکوه دینی همه و همه در گرو توجه به مردم است. مقام معظم رهبری یکی از راهبردهای مهم را تکیه بر مردم دانسته اند و می فرمایند: «آنچه برای بنای زندگی و سازندگی آینده مورد انتظار است بدون مشارکت مردم تحقق‌پذیر نیست. بنابراین علاوه بر مدیریتی که مسئولین باید انجام بدهند حضور مردم لازم و ضروری است؛ در هر دو عرصه، هم عرصه اقتصاد، هم عرصه فرهنگ»(۱).

کلام رهبری نشان می دهد اگر قرار است در زندگی مردم تحول و تاثیرگذاری ویژه ای انجام بشود، اگر خواهان آن هستیم تا سبک زندگی مردم اصلاح بشود و به اصالت طبیعی خود بازگشت نماید، نیازمند آن هستیم که از دریچه مردم به حقایق، شیرینی ها و تلخی های زندگی بنگریم و درباره آن تامل کنیم. در حوزه هنر هم اینگونه است، هنر تنها متفاوت نگریستن و یا نمایش نقادانه چیزی و مسئله ای نیست بلکه هنر می خواهد پرده از رازهایی بردارد که در پشت همین سادگی های روزمره زندگی انسان پنهان شده است، می خواهد عمیق بشود تا جریان و خط اصلی حرکت زندگی را دریابد و آن نهفتگی را بشکند و فرهنگِ به محاق رفته و پنهان شده را متجلی نماید.

یک نمونه بومی شدن و مردمی نگریستن، به ویژه در حوزه نمایش، شاید همین فیلم دوران کودکی و نوجوانی بسیاری از ما، یعنی فیلم “قصه های مجید” باشد. فیلمی که شاید بتوان گفت به تمامی معنا، توانسته سنت های زیبای زندگی ایرانیان را برای ما زنده کند. قصه ای که در نهایت سادگی به خوبی به متن خوانی زمانه خود پرداخته و با آنکه از محدوده زمانی دهه خود خارج شده است، اما هنوز هم بیانگر سنت های زندگی خانواده های ایرانی است. سنت هایی که اگر چه اکنون دیده نمی شوند اما مخاطبان خود را به دلیل اینکه به اصالت نهفته در خویش رجوع می دهند و درگیر می سازند هنوز هم حرفها برای گفتن دارد. از این رو اگر یک اثر هنری از جنس زندگی مردم باشد خواهد توانست در شرایط کنونی که بنیان خانواده با هجمه فرهنگی دشمن روبه رو شده است، تاثیرگذار باشد.

هوشنگ مرادی کرمانی خالق قصه های مجید، در بیان علت محبوبیت اثر خود می نویسد: “اینکه چرا «قصه های مجید» انقدر محبوب شده سوالی است که خودم هم از خودم دارم. واقعا نمی دانم. اما چیزی که به آن رسیده ام این است که همه می توانند با مجید هم ذات پنداری کنند. یک جور شیرینی دارد که باعث می شود مردم دوستش داشته باشند. دلیل دیگر دنیای ساده ای است که مجید دارد. خیلی ها با آن ارتباط برقرار می کنند و مهم تر اینکه می توانند هویت ایرانی شان را در آن پیدا کنند. «مجید» در واقع تمام خصوصیات دوران کودکی من را دارد”(۲). درواقع از نظر نویسنده، رعایت سادگی و بی پیرایگی در قصه و درگیر نشدن در هدف های از پیش تعیین شده، راز محبوبیت اثر اوست.

آنچه واضح است این است که قصه های مجید و آنچه از شیوه زندگی، در آن برای ما معرفی می شود هیچ کدام شبیه زندگی امروز و حتی مردمان امروز نیست. اما غنای ذاتی اثر و روح بلندی که در آن وجود دارد اثر را بی نیاز از این می سازد که بخواهد شیوه متفاوتی را برای ورود به عرصه هنر برگزیند و یا  قالب متفاوت و  ویژه ای به خود بگیرد. مرادی کرمانی در ادامه می گوید : “یکی از نویسندگانی که آثار من را از بعد روانشناسی را بررسی کرده همین را گفته. می گوید آدم های قصه های من اگرچه فقیر هستند ولی هرگز احساس فقر ندارند و برعکس، یک غنای ذاتی دارند؛ یک نوع غرور در وجودشان هست که هیچ وقت به خاطر نیازشان حاضر نیستند آن را زیر پا بگذارند و تن به حقارت بدهند”(۳).

قصه های مجید آنقدر با مخاصبان خویش صمیمی است که حتی شهید آوینی هم آن را ستوده است، کسیکه خود ناقد هنر امروز است، معتقد است این اثر مراحلی را طی کرده است تا بدین مرحله از اثرگذاری رسیده است، یعنی گونه ای دگردیسی که بین سناریوی فیلم و خود فیلم که توسط کیومرث پوراحمد کارگردان فیلم صورت گرفته است: ” آقای پوراحمد واقعیت را با زندگی روزمره اشتباه نگرفته است و در عین حال تلاش نمی‌کند که راز واقعیت را در فیلم‌هایش کشف کند و بنابراین، در دام پیام‌زدگی نیز نیفتاده است. شاید حرف او این باشد که: «من داعیه‌ی بیان معانی بزرگ ندارم، اما می‌دانم که راز، هرچه هست، در همین واقعیت هستی نهفته است که ما در آن حضور داریم. بنابراین، خیلی ساده تلاش می‌کنم همه‌ی حجاب‌ها و موانعی را که مانع از مشاهده‌ی واقعیت می‌شوند کنار بزنم و به واقعیت محض دست پیدا کنم”(۴). انس استاد شهید با فیلم تا آنجاست که در انتهای نوشتار خود آورده است: ” دلم می‌خواهد «قصه‌های مجید» را تنهای تنها تماشا کنم تا ناچار نشوم که جلوی گریه‌ام را بگیرم. دوستت دارم، ایران!”(۵).

به نظر می رسد آنچه در مردمی و بومی شدن هنر اهمیت دارد، بیرون آوردن واقعیت ها و زیبائی های زندگی از چهارچوب عادت است، کاوش همه آنچه ارزشمند است اما در گذر زندگی از یادها رفته و دارد به محاق می رود. مردمی شدن یعنی همراه با مردم به درون زندگی رفتن و یک بار دیگر فرصت تماشای دل نشین زندگی یافتن است. هنر مردمی نمی خواهد زندگی را به قالب هدف و پیامی خودساخته منتقل کند، بلکه می خواهد پیام را از صاحبان زندگی، در همان لحظات شیرینی و تلخی، سختی و و آسانی، پستی و بلندی بگیرد، چون معتقد است این انسان است که ارزش ها را در دل و ذهن خود می پرواند. “هرجا مردم هستند ادبیات هست و شعر و هنر است و آن چنان هست که مردم می‌اندیشند و می‌خواهند و هر چه جز آن است نه دل نشین است و نه ماندگار. انقلاب اسلامی ما علاوه بر این، فرآورده‌های ذهن و دل انسان را حرمتی عظیم می‌نهد، زیرا به انسان اعتقادی عظیم دارد”.

منابع:

۱٫پیام تبریک نوروزی ۱/۱/ ۹۳

۲ و ۳٫هفت صبح، محمد صالحی، با اندکی تلخیص

۴ و ۵٫آوینی، مرتضی. قصه های مجید؛ دوستت دارم ایران!، یادداشت

۶٫پیام به کنگره بزرگداشت مصلح الدین سعدی شیرازی، ۴/ ۹/ ۶۳

 

 

 

 

 

درج دیدگاه

جستجو

آخرین اخبار

khabarkhoon.com